Waarom kan je zelfvertrouwen zo snel verdwijnen?

Zelfvertrouwen kan snel verdwijnen doordat je inschatting van wat je aankunt verandert met de situatie, recente ervaringen en je stemming. Je vaardigheden zijn er nog, maar twijfel voelt ineens overtuigender. Je verlaat een vergadering met de gedachte: ‘Ik weet waarover ik praat’, en vraagt je bij de volgende af: ‘Wat als ik dit verkeerd doe?’ Dat kan voelen alsof je iets kwijtraakt. Vaak verandert vooral hoe je het moment interpreteert.

Hoe beïnvloeden de twee innerlijke stemmen je zelfvertrouwen?

InnerVoice verklaart zelfvertrouwen vanuit de veranderende verhouding tussen de Stem van Zekerheid en de Stem van Onzekerheid. Volgens InnerVoice vormt de onderliggende balans tussen Zekerheid en Onzekerheid de basis van elke menselijke emotie, ook de gevoelens rond zelfvertrouwen.

Deze namen beschrijven brede toestanden: bekwaamheid, vertrouwdheid en veiligheid aan de ene kant, onzekerheid of dreiging aan de andere. In je innerlijke dialoog zegt de Stem van Zekerheid bijvoorbeeld: ‘Je hebt je voorbereid. Je kunt vragen beantwoorden.’ De Stem van Onzekerheid antwoordt misschien: ‘Maar wat als ze iets vragen wat je niet weet?’

Geen van beide perspectieven is simpelweg goed of slecht. Voorzichtigheid helpt je voorbereiden; vertrouwen helpt je beginnen. Problemen ontstaan als de ene de andere verdringt. Je kunt dit ervaren als woorden, beelden of gevoelens. Volgens het model hoef je niet letterlijk twee stemmen te horen.

Waarom verandert je zelfvertrouwen in een andere context?

Zelfvertrouwen verschilt per context doordat vertrouwdheid, verwachtingen en ervaren controle per context verschillen. In het InnerVoice-model kunnen die veranderingen bepalen welke stem geloofwaardiger voelt.

Stel: je kookt je gebruikelijke avondeten. Je kent de pan, de bereidingstijd en de juiste hoeveelheid kruiden. Maak nu hetzelfde gerecht in andermans keuken terwijl zes gasten toekijken. Het recept is hetzelfde. Maar het fornuis wordt heter, je kunt het vergiet niet vinden en iemand vraagt wanneer het eten klaar is.

‘Dit heb ik al tientallen keren gemaakt’ maakt misschien plaats voor ‘Dit ga ik verprutsen’. Je kookvaardigheid is niet verdwenen. De omgeving brengt extra onzekerheid mee. Zelfvertrouwen is minder een onderscheiding die je bezit dan de grond onder je voeten: stevig staan op één plek maakt niet elke ondergrond even stabiel.

Hoe kan één recente ervaring zwaarder wegen dan eerdere successen?

Een recente ervaring kan je zelfvertrouwen veranderen doordat je jezelf een ander verhaal vertelt over wat er hierna gebeurt. Een verse tegenslag kan relevanter voelen dan een lange reeks successen, zonder die successen uit te wissen.

Je hebt veel telefoongesprekken met klanten goed afgehandeld. Dan klaagt één beller fel. Vóór het volgende gesprek speelt je hoofd die uitwisseling opnieuw af, niet de twintig rustige gesprekken. De Stem van Onzekerheid heeft nu een levendig voorbeeld: ‘Weet je nog wat er de vorige keer gebeurde?’

Die waarschuwing kan een nuttige les bevatten. Misschien moet je iets duidelijker uitleggen. Maar ‘Dat onderdeel kan beter’ is iets anders dan ‘Ik ben hier slecht in’. Recente successen kunnen de balans ook verschuiven. Na enkele makkelijke gesprekken kan de Stem van Zekerheid zo overtuigend worden dat je niet meer aandachtig luistert. Beide richtingen vragen aandacht.

Waarom kan je stemming twijfel als een feit laten voelen?

Je stemming kan je zelfvertrouwen beïnvloeden door te veranderen hoe je onzekerheid interpreteert en hoe overtuigend je innerlijke dialoog voelt. Als je moe, gestrest of verdrietig bent, kan een moeilijke taak lastiger lijken.

Om negen uur ’s ochtends lijkt een onaf rapport haalbaar: ‘Ik pak het onderdeel voor onderdeel aan.’ Laat die avond lijkt hetzelfde rapport hopeloos: ‘Dit kan ik niet.’ De pagina’s zijn niet veranderd. Jouw toestand wel.

Vanuit InnerVoice kun je dit begrijpen als de Stem van Onzekerheid die meer invloed krijgt. Dat maakt niet elke zorg onterecht. Het betekent dat de kracht van een gedachte niet hetzelfde is als de juistheid ervan. We kunnen opmerken: ‘Dit voelt nu onmogelijk’, zonder daarvan te maken: ‘Dit is onmogelijk.’

Stopt zelfvertrouwen met schommelen als je iets goed beheerst?

Beheersing kan zelfvertrouwen een stevigere basis geven, maar voorkomt schommelingen niet. Ervaring in de ene omgeving garandeert ook geen zelfvertrouwen in een andere.

Een ervaren manager kan rustig een team leiden en toch onzeker zijn over excuses aanbieden aan een vriend. Zelfs in vertrouwd werk kunnen nieuwe belangen, onbekende hulpmiddelen of onverwachte feedback de balans verschuiven.

De nuttige verandering is niet per se: ‘Ik twijfel nooit aan mezelf.’ Het kan zijn: ‘Ik merk twijfel op, ga na waarvoor die waarschuwt en blijf gebruiken wat ik weet.’ Soms moet voorzichtigheid je plan veranderen. Als je echt informatie mist, is hulp vragen verstandiger dan jezelf dwingen je zeker te voelen.

Wat kun je doen als je zelfvertrouwen plotseling daalt?

Als je zelfvertrouwen daalt, kijk dan wat er veranderd is voordat je besluit dat je kunnen veranderd is. Balans betekent beide stemmen een nuttige rol geven, niet jezelf onbevreesd laten voelen.

Stel drie kleine vragen: ‘Wat is hier anders?’ ‘Waarvoor waarschuwt mijn twijfel?’ ‘Welke ervaring of steun kan ik gebruiken?’ Kies dan een passende reactie: controleer een feit, stel een vraag, oefen het begin of wacht tot je minder moe bent.

Je hoeft niet je hele beeld van jezelf op orde te hebben voordat je de volgende stap zet. ‘Ik ben nu minder zeker’ is een kleinere, bruikbaardere uitspraak dan ‘Ik ben mijn zelfvertrouwen kwijt’. Zo blijft er ruimte voor voorzichtigheid, bekwaamheid en een weg vooruit.